Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesny lider

10 września 2020

NR 77 (Wrzesień 2020)

Zostać liderem
Jak stać się osobą, za którą pójdą inni?

0 182

John Quincy Adams powiedział: „Jeśli to, co robisz, inspiruje innych do tego, by marzyć, uczyć się, robić więcej i stać się kimś lepszym – jesteś liderem”. Jak zostać odważnym i wrażliwym liderem w przestrzeni placówki edukacyjnej? Jak stworzyć i zrealizować porywającą wizję organizacji uczącej się? Niniejszym artykułem inicjujemy całoroczny cykl poświęcony nowoczesnemu przywództwu edukacyjnemu.

Dyrektor szkoły jako lider, czyli specyfika przywództwa edukacyjnego

Przywództwo edukacyjne i jego znaczenie dla efektywnego funkcjonowania placówek oświatowych od kilku dekad jest przedmiotem żywej dyskusji. Niewątpliwie dyrektor jako lider odgrywa kluczową rolę w organizacji, jaką jest szkoła. Podejmując próby zdefiniowania przywództwa edukacyjnego, podkreśla się specyfikę tej formy zarządzania w porównaniu z kierowaniem innymi organizacjami. Zwraca się przy tym uwagę na rozwojowy aspekt przywództwa edukacyjnego rozumianego jako zespół kompetencji pozwalających kierować procesem wpływania na siebie i innych. Umożliwia to bowiem wspólne osiąganie celów zakładanych przez szkołę jako organizację. 

POLECAMY

Do zbioru kompetencji kluczowych dla przywództwa edukacyjnego zalicza się umiejętności: 

  • techniczne, rozumiane jako organizowanie pracy szkoły, czyli przydział zadań, podział godzin, zarządzanie zasobami materialnymi,
  • ludzkie, czyli zdolności komunikacji, zarządzania procesem grupowym, mierzenie się z konfliktami,
  • edukacyjne, dotyczące procesu uczenia się,
  • symboliczne, związane z wiedzą o kluczowych dla szkoły wartościach,
  • kulturowe, związane z budowaniem systemu normatywnego.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że dla szkoły jako organizacji wartością nadrzędną jest rozwój człowieka na poziomie indywidualnym, grupowym i społecznym. Przywództwo, zwłaszcza edukacyjne, wymaga kompetencji komunikacyjnych i społecznych oraz świadomości, które obszary funkcjonowania organizacji są strategiczne dla procesu rozwojowego. Dyrektor jako przywódca powinien zatem mieć doświadczenie w zakresie:

  • budowania pozycji w grupie i kształtowania relacji z innymi ludźmi,
  • wpływu społecznego i presji otoczenia oraz radzenia sobie z nimi,
  • udziału w podejmowaniu decyzji grupowych i w kontekście grupy,
  • negocjowania i dokonywania transakcji społecznych,
  • znajomości zasad szeroko rozumianego rozwoju społecznego i jego wpływu na inne sfery rozwoju człowieka,
  • rozumienia prawidłowości rozwoju myślenia społecznego i społeczno-moralnego oraz świadomego korzystania z jego rezultatów w budowania relacji z otoczeniem społecznym (Dorczak 2013, s. 75–88).

Jednak czy to wystarczy? Czy posiadanie tych umiejętności czyni z dyrektora lidera, człowieka, za którym idą inni? 

Rozwijaj się i stwarzaj organizację uczącą się

Stawanie się liderem wymaga czasu, a rozwój lidera polega na poznawaniu praw przywództwa, które wskazują, jak ono działa. Jednak, jak twierdzi John C. Maxwell, zrozumieć mechanizmy przywództwa to jedno, a przewodzić to drugie. Aby zatem być liderem, trzeba nieustannie się rozwijać, a skoro rozwój to proces, to liderem jest osoba, która wciąż się uczy (Maxwell 2014 (a), s. 9–11). Lider nie powinien w procesie permanentnego rozwoju pozostawać sam. Jego rolą jest dbanie o to, by tworzona przez niego organizacja była organizacją uczącą się, opierającą swoje funkcjonowanie na pięciu „dyscyplinach” określonych przez Petera M. Sengé następująco:

  1. Mistrzostwo osobiste – uczenie się, w jaki sposób należy rozwijać osobiste zdolności, aby osiągnąć najbardziej pożądane rezultaty, a także tworzenie środowiska zachęcającego wszystkich członków organizacji do rozwoju, który zmierzałby do osiągnięcia ich celów i urzeczywistnienia zamierzeń.
  2. Modele myślowe – refleksja nad własnym obrazem świata, stałe jego porządkowanie i udoskonalanie, dostrzeganie jego wpływu na nasze działania i decyzje.
  3. Wspólna wizja – budowanie w grupie poczucia zaangażowania poprzez rozwijanie wspólnych obrazów przyszłości, którą chce się kształtować, a także zasad i przewodnich praktyk postępowania, którymi mamy się kierować w drodze ku przyszłości.
  4. Zespołowe uczenie się – przekształcanie zdolności porozumiewania się i kolektywnego myślenia w taki sposób, aby grupa ludzi mogła rzeczywiście osiągnąć inteligencję i kwalifikacje przewyższające sumę talentów poszczególnych jej członków.
  5. Myślenie systemowe – sposób myślenia i język opisu oraz rozumienia sił i wzajemnych uwarunkowań kształtujących zachowanie się systemów.

Praktykowanie tych pięciu obszarów pozwala na realizowanie własnych pasji, refleksyjne podejście do spraw zespołowych, poszukiwanie wizji, wspólne doskonalenie i działanie zmierzające do realizacji tego samego celu w ramach jednej organizacji (Senge 2013, s. 19–20).

Nie bój się marzyć i stwórz porywającą wizję organizacji

„Marzenie to inspirujący obraz przyszłości, który ożywia twój umysł, wolę i emocje, dając ci siłę do zrobienia wszystkiego, co w twojej mocy, by stał się rzeczywistością”, czytamy w książce Marzenie ma moc Johna C. Maxwella. Wszyscy znamy dreszcz emocji, gdy zaczynamy o czymś marzyć, gdy wyobrażamy sobie efekt, gdy przenosimy się myślami w przyszłość. Ogarnia nas wówczas radość, a nawet euforia. Jednak szybko wracamy do rzeczywistości, zdając sobie sprawę, że to tylko marzenie. Dlaczego tak się dzieje? Bo zaczynamy sobie uświadamiać, że od powstania marzenia do jego realizacji droga jest długa i nie zawsze prosta, że potrzeba determinacji i wytrwałości, by pokonać trudy i przeciwności. 

Niewątpliwie lider to osoba, która nie może pozostawać w fazie rodzenia się marzeń, bo, jak twierdzi Jacek Santorski, „Wizja to właściwa perspektywa, ale wizja bez determinacji to halucynacja” (Santorski 2016).

Sprecyzowana wizja pozwala zarówno liderowi, jak i pracownikom podążać do określonego celu bez nadmiaru priorytetów, dublowania pracy i marnowania energii. Buduje poczucie zaufania, współpracy, współodpowiedzialności, tworząc mocną, jednolitą i wyrazistą kulturę organizacyjną opartą na jasno określonych wartościach. 

Wydawać się może, że wizja to coś oczywistego, bez czego żadna organizacja nie przetrwa, a zatem również każda placówka oświatowa realizuje taką wizję. Tak rzeczywiście jest, jednak by wizja spełniała swoją funkcję, czyli porywała ludzi, dodawała energii, wzbudzała entuzjazm, dawała poczucie, że wykonywana praca ma sens, nie może być dokumentem schowanym w biurku czy sloganem zawieszonym na ścianie.

Wizja jako główna ideologia musi być znana całej społeczności, a lider – po zapoznaniu z nią ludzi – powinien być otwarty na dyskusje wynikające z różnych po...

Artykuł dostępny dla Prenumeratorów.

Kup dostęp

Przypisy