Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

1 września 2020

NR 69 (Listopad 2019)

Szkoły niepubliczne a szkoły samorządowe – podobieństwa i różnice
Nowe regulacje dotyczące uprawnień szkoły publicznej

250

W powszechnym odczuciu uczniów i rodziców, gdy mowa jest o rodzajach szkół pod względem ich „własności”, używa się często pojęć „szkoła prywatna” i „szkoła państwowa”. Żadne z nich nie jest jednak poprawne. Inni określają je (prawidłowo) jako niepubliczne i publiczne, ale i te pojęcia nie oddają w pełni różnic prawnych i faktycznych pomiędzy tymi szkołami. Jak wobec tego należy je klasyfikować? Tu rozwiązanie przynoszą przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. 

W art. 8 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe określa się, że szkoła (i placówka) może być szkołą publiczną albo niepubliczną. Dalej mówi, że może być ona zakładana i prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego, inną osobę prawną albo osobę fizyczną i że jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić jedynie szkoły i placówki publiczne. Ta sama ustawa w art. 168 określa, że osoby prawne i osoby fizyczne mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji.

POLECAMY

Dopiero teraz, na podstawie powyższych przepisów, można prawidłowo sklasyfikować szkoły ze względu na ich osoby, czyli tzw. organy prowadzące. Zatem szkoły ogólnie dzielimy na publiczne i niepubliczne, a publiczne na te prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez inne osoby – prawne i fizyczne. Z kolei szkoły niepubliczne są prowadzone przez osoby fizyczne oraz osoby prawne, ale inne niż jednostki samorządu terytorialnego (JST). 

Ten wstęp jest niezbędny do zdefiniowania rodzajów szkół w rozumieniu ich własności, determinowanej przez organy prowadzące. Aby jednak podział nie był zbyt prosty, ustawa dotychczas zawierała dalsze, dodatkowe zapisy w art. 14. Do września 2019 r. system oświaty przewidywał bowiem istnienie oprócz szkół publicznych również szkół niepublicznych z uprawnieniami szkół publicznych oraz szkół niepublicznych bez uprawnień szkół publicznych. Nowelizacja ustawy, obowiązująca od 1 września 2019 r., zlikwidowała jednak ten utrwalony podział, do którego zdążyliśmy się przyzwyczaić. 

Dotychczasowy art. 14 ust. 3 przewidywał, że szkoła niepubliczna może uzyskać uprawnienia szkoły publicznej, jeśli spełni wymagane przez ustawę kryteria. Jednocześnie zaś art. 176 określał, że niepublicznej szkole podstawowej i niepublicznej szkole artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej przysługują uprawnienia szkoły publicznej z dniem rozpoczęcia działalności. 

W związku z powyższym, niepubliczne szkoły podstawowe już od chwili powstania miały uprawnienia szkoły publicznej. Inne szkoły niepubliczne mogły natomiast ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień. Takimi szkołami były wszystkie szkoły ponadpodstawowe, w tym także szkoły dla dorosłych. 

Szkoły publiczne nieprowadzone przez samorządy

Inne osoby prawne niż samorządy oraz osoby fizyczne mogą także zakładać szkoły będące szkołami publicznymi. Wymaga to uzyskania zezwolenia właś-
ciwego organu jednostki samorządu terytorialnego, której zadaniem jest prowadzenie szkół lub placówek publicznych odpowiednio danego typu lub rodzaju, wydanego po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty. Zasady te uregulowane są w art. 88 ustawy Prawo oświatowe i w wydanym na podstawie delegacji ustawowej rozporządzeniu wykonawczym Ministra Edukacji Narodowej. Inną możliwością „nabycia” prowadzenia bezpośrednio szkoły publicznej jest jej przekazanie przez samorząd do prowadzenia osobie prawnej lub fizycznej, co ma miejsce w przypadku małych szkół, zagrożonych zlikwidowaniem. Szkoły takie po uzyskaniu zezwolenia lub objęciu przez nowy organ prowadzący zaliczane są do szkół publicznych, prowadzonych przez inne osoby niż JST.

Podstawowe kryteria odróżniające szkoły publiczne i niepubliczne

Jakie są wobec tego różnice pomiędzy szkołami publicznymi, dotychczasowymi szkołami mającymi uprawnienia szkoły publicznej lub bez takich uprawnień, i do czego takie uprawnienia są konieczne? I jak wygląda to obecnie, po zmianach w ustawie? 
Przede wszystkim w art. 14 ust. 1 zawarto podstawowe kryteria szkoły publicznej, która:

  1. zapewnia bezpłatne nauczanie w zakresie ramowych planów nauczania;
  2. przeprowadza rekrutację uczniów w oparciu o zasadę powszechnej dostępności;
  3. zatrudnia nauczycieli mających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 2;
  4. realizuje: programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – również podstawę programową kształcenia w zawodach, ramowy plan nauczania; 
  5. realizuje zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, o których mowa w rozdziałach 3a i 3b ustawy o systemie oświaty.

Najważniejsze z punktu widzenia uczniów jest jednak to, że szkoły publiczne umożliwiają uzyskanie świadectw, certyfikatów, zaświadczeń, aneksów lub dyplomów państwowych. Zatem wyłącznie szkoły publiczne i dotychczasowe szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych mogły wydawać świadectwa promocyjne lub świadectwa świadczące o ukończeniu danego typu szkoły, a w rezultacie jedynie uczniowie tych szkół mogli przystępować do egzaminów przeprowadzanych przez OKE. Tym samym osoba, która kształciła się w szkole niepublicznej niemającej uprawnień szkoły publicznej, nie miała możliwości otrzymania po zakończeniu kształcenia dokumentu poświadczającego uzyskanie określonego w przepisach poziomu wykształcenia. 

Ważne!

Ustawodawca postanowił więc dokonać istotnych zmian i w nowelizacji ustawy Prawo oświatowe, obowiązującej od 1 września 2019 r., wprowadzono rozwiązania, które powodują, że w systemie oświaty będą mogły funkcjonować wyłącznie szkoły publiczne oraz szkoły niepubliczne, które po spełnieniu wymagań określonych w ustawie będą mogły zostać wpisane do ewidencji szkół niepublicznych prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, a tym samym uzyskiwać pełnię uprawnień jak szkoła publiczna. 

 

Dotychczas bowiem szkoła niepubliczna, aby uzyskać uprawnienia szkoły publicznej, zgodnie z art. 14 ust. 3 musiała spełnić następujące wymagania:

  • realizować programy nauczania uwzględniające podstawy programowe kształcenia ogólnego jak określone dla szkół publicznych;
  • realizować zajęcia edukacyjne w cyklu nie krótszym oraz w wymiarze nie niższym niż łączny wymiar obowiązkowych zajęć edukacyjnych określony w ramowym planie nauczania szkoły publicznej danego typu;
  • stosować zasady klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, o których mowa w odpowiednich przepisach ustawy o systemie oświaty, jak dla szkół publicznych;
  • prowadzić dokumentację przebiegu nauczania ustaloną dla szkół publicznych;
  • w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcić w zawodach określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego;
  • zatrudniać nauczycieli obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mających kwalifikacje określone dla nauczycieli szkół publicznych. 

Dotychczas, aby uzyskać powyższe uprawnienia, osoba prowadząca składała wniosek do organu właściwej jednostki samorządu terytorialnego o ich nadanie, przedstawiając przy tym pozytywną opinię kuratora oświaty, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie w zawodach, dla których zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego ministrem właściwym jest minister właściwy do spraw zdrowia – także opinię tego ministra o spełnieniu wymagań określonych w art. 14 ust. 3. 

Znowelizowany art. 14 ust. 3 obecnie określa wymagania, jakie musi spełnić szkoła niepubliczna. Przestaje tym samym obowiązywać podział na szkoły niepubliczne mające uprawnienia publicznej oraz szkoły bez takich uprawnień. Teraz każda szkoła niepubliczna będzie miała takie uprawnienia, ale oznacza to także, że szkoła najpierw musi spełnić określone wymagania, aby w ogóle rozpocząć działalność poprzez wpisanie do ewidencji. Znika więc kategoria szkół bez uprawnień szkoły publicznej.

Teraz każda szkoła niepubliczna będzie miała takie uprawnienia, ale najpierw musi spełnić określone wymagania, aby w ogóle rozpocząć działalność poprzez wpisanie do ewidencji.

 

Należy wskazać, że w stosunku do dotychczasowych rozwiązań dodano, iż w celu uzyskania uprawnienia szkoły publicznej szkoła niepubliczna, oprócz dotychczasowych wymagań z art. 14 ust. 3, powinna dodatkowo stosować organizację roku szkolnego ustaloną dla szkół publicznych, a w zakresie zajęć realizować obowiązkowe zajęcia edukacyjne w okresie nie krótszym oraz w wymiarze nie niższym niż łączny wymiar poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych określony w ramowym planie nauczania szkoły publicznej danego typu.

Ważne!

Aby szkoła niepubliczna mogła zostać wpisana do ewidencji szkół niepublicznych, osoba zgłaszająca, czyli jej założyciel – organ prowadzący szkołę, winien przedstawić pozytywną opinię kuratora oświaty o spełnianiu wymagań zawartych w znowelizowanym art. 14 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe. W przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe osoba zgłaszająca tę szkołę do ewidencji powinna przedstawić także opinię wojewódzkiej rady rynku pracy co do zgodności z potrzebami rynku pracy uruchamianego kształcenia w danym zawodzie w szkole, a także określić nazwy zawodów, w jakich będzie kształcić szkoła.

Zgłoszenie do ewidencji oprócz aktualnie wymaganych danych powinno również zawierać wskazanie adresu siedziby szkoły lub placówki oraz innych lokalizacji prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.

 

Powyższe przepisy art. 14 uwidaczniają podstawowe różnice między szkołami publicznymi i niepublicznymi. Wyrażają się one głównie w ich bezpłatności (publiczne) i możliwej odpłatności (niepubliczne) oraz zasadach rekrutacji. W szkołach niepublicznych to wyłącznie organ prowadzący albo sama szkoła (dyrektor) określają, w jaki sposób rekrutacja jest prowadzona. Nie muszą i zwykle nie uczestniczą w powszechnej rekrutacji prowadzonej przez samorządy, nie obowiązują ich także terminy i zasady, np. dotyczące punktów przyznawanych uczniom ubiegającym się o przyjęcie do szkół ponadpodstawowych. 

Co wobec tego dawały szkołom niepublicznym uprawnienia szkoły publicznej i jakie uprawnienia będą one mieć obecnie, po zmianie przepisów? Przede wszystkim to wyłącznie szkoły publiczne oraz mające uprawnienia publicznej, a obecnie szkoły niepubliczne powstające na podstawie nowych przepisów mogą wydawać swoim uczniom świadectwa i dyplomy państwowe. To niezmiernie ważne uprawnienie, gdyż tylko w takiej szkole absolwent może uzyskać świadectwo dojrzałości albo dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe, będący świadectwem i dyplomem (dokumentem) państwowym. W szkołach bez takich uprawnień uczeń albo słuchacz dokumentu wagi świadectwa państwowego nie uzyskiwał. 

Natomiast realizacja obowiązku nauki przez uczniów, którzy nie ukończyli 18. roku życia, może być spełniona przez...

Artykuł dostępny dla Prenumeratorów.

Kup dostęp

Przypisy