Dołącz do czytelników
Brak wyników

Organizacja pracy placówki

15 grudnia 2021

NR 90 (Grudzień 2021)

20 zasad organizacji kształcenia specjalnego

0 351

Nauczanie uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wymaga podjęcia przez daną jednostkę oświaty szeregu działań w celu dostosowania organizacji pracy do wymogów prawnych związanych z edukacją uczniów o szczególnych potrzebach. Wdrożenie specjalnej organizacji nauki i metod pracy ma zapewnić tej grupie uczniów optymalne warunki do nauki, a także pozwolić na objęcie ich odpowiednimi działaniami rewalidacyjnymi, resocjalizacyjnymi lub socjoterapeutycznymi. Według jakich zasad należy zorganizować kształcenie specjalne w jednostkach oświaty zgodnie z obecnymi przepisami prawa?

Kto może zostać objęty kształceniem specjalnym?

Przepisy wskazują, że kształceniem specjalnym można objąć dzieci i młodzież:

  1. z niepełnosprawnością – niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi (należy przez to rozumieć występowanie u ucznia niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności);
  2. niedostosowane społecznie;
  3. zagrożone niedostosowaniem społecznym – wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.

Czy kształcenie specjalne może być prowadzone dla ucznia nieposiadającego orzeczenia z poradni?

Regulacje prawne określające standardy kształcenia specjalnego znajdują zastosowanie wyłącznie w przypadku dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z art. 127 ust. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe orzeczenia te wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. 
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej. Oznacza to również, że orzeczenie wydane przez niepubliczną poradnię nie stanowi podstawy do objęcia ucznia kształceniem specjalnym.

POLECAMY

Czy orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego może zostać wydane dla ucznia z niepełnosprawnością w stopniu głębokim?

Dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim wydawane są orzeczenia o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. W przypadku tej grupy dzieci i uczniów udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych uznaje się za spełnianie odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub nauki (art. 36 ust. 17 ustawy Prawo oświatowe).

Co powinno zawierać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?

Szczegółowe kwestie związane z wydawaniem orzeczeń przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne zostały określone w rozporządzeniu MEN z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zawarte w nim regulacje wskazują, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać:

  1. diagnozę funkcjonowania dziecka lub ucznia, z uwzględnieniem jego potencjału rozwojowego oraz mocnych stron i uzdolnień oraz występujących w środowisku nauczania i wychowania barier i ograniczeń utrudniających jego funkcjonowanie;
  2. okres, w jakim zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego;
  3. zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka lub ucznia, w tym warunki rozwijania jego możliwości i mocnych stron, wzmacniania aktywności i uczestnictwa dziecka lub ucznia w życiu przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki, oraz – jeżeli zachodzi potrzeba indywidualnego wsparcia dziecka lub ucznia ze strony dodatkowo zatrudnionej kadry, o której mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym – zakres tego wsparcia;
  4. zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne do realizacji podczas zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych, zajęć rewalidacyjnych, socjoterapeutycznych i resocjalizacyjnych oraz w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku lub uczniowi i, w zależności od potrzeb, jego rodzicom, przez przedszkole, szkołę, ośrodek lub placówkę oraz poradnię, wraz ze wskazaniem zalecanych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a w przypadku dzieci i uczniów z niepełnosprawnością – również zalecanych rodzajów zajęć rewalidacyjnych;
  5. wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, od najkorzystniejszej dla ucznia, według zespołu, formy kształcenia specjalnego spośród następujących:
    1. w przedszkolu (oddziale) ogólnodostępnym, integracyjnym, specjalnym, innej formie wychowania przedszkolnego – w przypadku dzieci niepełnosprawnych,
    2. w szkole (oddziale) ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej – w przypadku uczniów z niepełnosprawnością, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
    3. w szkole specjalnej w młodzieżowym ośrodku wychowawczym – w przypadku nieletnich, wobec których sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w tym ośrodku,
    4. w szkole specjalnej w młodzieżowym ośrodku socjoterapii – w przypadku uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
    5. w przedszkolu specjalnym albo szkole specjalnej w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym – w przypadku dzieci lub uczniów, którzy z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do przedszkola lub szkoły w miejscu zamieszkania,
    6. w specjalnym ośrodku wychowawczym – w przypadku uczniów:
      – z niepełnosprawnością, którzy nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego lub nie mogą przebywać w bursie,
      – zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
    7. w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym – w przypadku dzieci lub uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna;
  6. potrzebę realizacji wybranych zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych indywidualnie z dzieckiem lub uczniem lub w grupie liczącej do 5 dzieci lub uczniów – w przypadku dziecka lub ucznia napotykającego na trudności w funkcjonowaniu wspólnie z oddziałem przedszkolnym lub szkolnym;
  7. zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania dziecka lub ucznia i wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki oraz działania wspierające rodziców dziecka lub ucznia;
  8. w zależności od potrzeb dziecka lub ucznia z niepełnosprawnością – niezbędny w procesie kształcenia sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych;
  9. zalecane sposoby oceny efektów działań podjętych przez przedszkole, szkołę, ośrodek lub placówkę w celu realizacji zaleceń, o których mowa w pkt 3–8.

Orzeczenie powinno zostać wydane na wzorze dokumentu stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia MEN z dnia 7 września 2017 r.

Na jaki okres może zostać wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się na okres wychowania przedszkolnego, roku szkolnego albo etapu edukacyjnego.

Czy w związku z wydawaniem przez poradnie orzeczeń dyrektor szkoły ma jakieś obowiązki?

Zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 7 września 2017 r. dyrektor odpowiednio  szkoły lub przedszkola może zostać zobowiązany do:

  1. wyznaczenia osoby biorącej udział w posiedzeniu zespołu orzekającego w poradni z głosem doradczym (§ 4 ust. 4);
  2. nadzorowania wydania opinii przez nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem (§ 7 ust. 2).

Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia z niepełnosprawnością?

Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów z niepełnosprawnością można organizować w:

  1. przedszkolach:
    1. ogólnodostępnych,
    2. ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
    3. integracyjnych,
    4. ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
    5. specjalnych;
  2. oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych;
  3. innych formach wychowania przedszkolnego;
  4. szkołach:
    1. ogólnodostępnych,
    2. ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
    3. integracyjnych,
    4. ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
    5. specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy;
  5. młodzieżowych ośrodkach wychowawczych;
  6. młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
  7. specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych;
  8. specjalnych ośrodkach wychowawczych;
  9. ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych.

Przy czym przedszkoli specjalnych i oddziałów specjalnych w przedszkolach ogólnodostępnych nie organizuje się dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu 
lekkim.

Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym?

Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym można organizować w:

  1. szkołach:
    1. ogólnodostępnych,
    2. ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
    3. integracyjnych,
    4. ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
    5. specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy; 
  2. młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
  3. specjalnych ośrodkach wychowawczych – na każdym etapie edukacyjnym. 

Natomiast w szkołach ogólnodostępnych nie organizuje się oddziałów specjalnych dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia niedostosowanego społecznie?

Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów niedostosowanych społecznie można organizować w:

  1. szkołach:
    1. ogólnodostępnych,
    2. ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
    3. integracyjnych,
    4. ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
    5. specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy;
  2. młodzieżowych ośrodkach wychowawczych – na każdym etapie edukacyjnym. 

Natomiast w szkołach ogólnodostępnych nie organizuje się oddziałów specjalnych dla uczniów niedostosowanych społecznie.

Do jakiego wieku możliwe jest objęcie ucznia kształceniem specjalnym?

Kształcenie uczniów z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie i zagrożonych tymże może być prowadzone do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy:

  1. 20. rok życia – w przypadku szkoły podstawowej,
  2. 24. rok życia – w przypadku szkoły ponadpodstawowej.

Do czego zobowiązane są jednostki oświaty organizujące kształcenie specjalne?

Jednostki oświaty, które organizują kształcenie specjalne dla ucznia posiadającego stosowne orzeczenie, powinny zapewnić:

  1. realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia sp...

Artykuł dostępny dla Prenumeratorów.

Kup dostęp

Przypisy