Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

6 lipca 2022

NR 96 (Czerwiec 2022)

Jak przygotować placówkę do nowego roku szkolnego?

0 152

Nie ulega wątpliwości, że do kolejnego roku szkolnego warto się przygotować jeszcze przed wakacjami. Obecna sytuacja, związana z inflacją, wojną tuż za naszą granicą, setkami tysięcy uchodźców z Ukrainy i ich dzieci, korzystających z polskiego systemu oświaty, stwarza problemy, z jakimi od dawna, a może jeszcze nigdy, nie mieliśmy do czynienia.

Na pierwszy plan wysuwają się oczywiście trudności finansowe, gdyż prowadzenie jakiejkolwiek placówki edukacyjnej angażuje poważne środki, które trzeba pozyskać z różnych źródeł. Ważną kwestią jest także zatrudnienie lub utrzymanie kadry pedagogicznej w sytuacji, gdy właściwie wszędzie brakuje nauczycieli, a wymagania płacowe w oczywisty sposób rosną wraz z inflacją. Ponadto weszło w życie mnóstwo ważnych przepisów lub zmian ustawowych, z którymi trzeba się zapoznać, ponieważ wpływać będą na funkcjonowanie placówek w nowym roku szkolnym. I wreszcie, wiele osób ma w planach lub już realizuje otwarcie nowych szkół czy przedszkoli, okres wakacyjny będzie więc dla nich czasem wytężonej pracy.

Finansowanie działań placówek z dotacji oświatowej 

Prowadzenie szkół, przedszkoli czy innych placówek oświatowych, mimo że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe nie stanowi działalności gospodarczej, w wielu aspektach zbliżone jest do komercyjnych przedsiębiorstw, szczególnie w kwestiach finansowych. 

POLECAMY

Podstawowymi środkami, gwarantującymi możliwość prowadzenia działalności oświatowej i w ogromnym stopniu zapewniającymi placówkom płynność finansową, są dotacje udzielane z budżetów samorządów na współfinansowanie działalności szkół i placówek niepublicznych, a także publicznych prowadzonych przez inne osoby niż jednostki samorządu terytorialnego. 
Przystępując zatem do planowania budżetu swojej jednostki, należy przede wszystkim wiedzieć albo przewidzieć, na jakie kwoty możemy liczyć w kolejnym okresie roku budżetowego czy szkolnego. Problemem w planowaniu finansowym jest także rozdzielenie tych dwóch okresów. Dotacje są ustalane i wypłacane w roku budżetowym, czyli kalendarzowym, tymczasem placówki zwykle, także dla celów planowania finansowego, funkcjonują w trybie roku szkolnego. 
Dotacje udzielane od września do końca roku będą zasadniczo zbliżone kwotowo do tych wypłacanych do sierpnia włącznie, a zmiana może nastąpić w wyniku październikowej aktualizacji podstawowej kwoty dotacji, obowiązującej od listopada do grudnia tego roku. Z dużym wobec tego prawdopodobieństwem można przyjąć, że uzyskiwane w początku roku szkolnego dotacje będą analogiczne do tych wypłacanych do sierpnia, zależnie od liczby uczniów. 
Ogólnie można wyróżnić dwie podstawowe metody 
finansowania niepublicznej oświaty poprzez dotacje, udzielane z budżetów odpowiednich samorządów. 

  1. Pierwsza oparta jest na stawkach subwencji oświatowej, czyli części oświatowej subwencji ogólnej, przekazywanej z budżetu państwa dla samorządów terytorialnych. Ta subwencja „konkretyzuje” się w postaci tzw. metryczek subwencji oświatowej, sporządzanych dla każdej gminy i powiatu zgodnie z rozporządzeniem w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, corocznie wydawanym przez resort edukacji. 
    W ten sposób dotowane są szkoły, zarówno niepubliczne dla dzieci i młodzieży, w których jest realizowany obowiązek szkolny i obowiązek nauki, jak i te dla dorosłych. Taka metoda ustalania i wypłacania dotacji, na podstawie subwencji oświatowej i zgodnie z metryczką dla danej JST, ma tę podstawową zaletę, iż jest z góry znana (w okolicach początku roku budżetowego) i w zasadzie niezmienna w trakcie roku.
     
  2. Druga metoda ustalania i udzielania dotacji polega na oparciu się na kosztach ponoszonych na prowadzenie własnych placówek przez samorządy, czyli zaplanowanych w budżecie wydatkach bieżących i przychodach. Dotacje obliczane na tej podstawie są udzielane placówkom wychowania przedszkolnego, zarówno niepublicznym, jak i publicznym, które nie są prowadzone przez samorządy, a także przedszkolom „konkursowym”. W zależności od typu jest to pełna podstawowa kwota dotacji lub jej część: 75% dla przedszkoli niepublicznych, 40% dla punktów przedszkolnych. 
    W tej metodzie ustalania stawki dotacji jest już znacznie większa doza niepewności finansowej. Przede wszystkim placówki poznają kwoty dotacji w zasadzie dopiero w momencie otrzymania pierwszego przelewu, czyli w styczniu, gdyż nie ma obowiązku ustalenia i ogłoszenia kwot dotacji w terminie wcześniejszym, a często samorządy nie dokonują formalnego ogłoszenia w ogóle. 

Dodatkowym elementem tej finansowej niepewności jest obowiązująca zasada aktualizowania podstawowej kwoty dotacji co najmniej dwukrotnie w trakcie roku budżetowego. Szczególnym przypadkiem jest aktualizacja dokonywana w październiku roku budżetowego, w której brany jest pod uwagę nie tylko plan budżetu na koniec września, ale także zmieniona statystyczna liczba uczniów. Te zasady powodują, że w bardzo wielu przypadkach pod koniec roku (listopad–grudzień) samorządy drastycznie zmniejszały kwoty dotacji wypłacanych przedszkolom. Przyczyniły się do tego także nieprawidłowości w określaniu nowych stawek dotacji, łamiące reguły ustalone w przepisach i powodujące wprawdzie ustalenie stawki nominalnie niewiele niższej, ale z wyrównywaniem od stycznia (!) i żądaniem zwrotu przez przedszkola już otrzymanych i oczywiście wydanych dotacji. Powodowało to w niektórych przypadkach finansową zapaść w tych placówkach w ostatnich dwóch miesiącach roku. Taka sytuacja dotyczyć może także nowego roku szkolnego, rozpoczynającego się od września 2022 r. 
Ustawa przewiduje wprawdzie pewne zabezpieczenia przed radykalnymi zmianami, jak ustawowy limit zarówno podwyższania, jak i obniżania stawek dotacji, wypłacanych po dokonanej aktualizacji, gdyż średnia arytmetyczna kolejnych przekazywanych części dotacji, począwszy od pierwszego dnia obowiązywania zaktualizowanej kwoty dotacji, może zwiększyć się maksymalnie o 50% albo zmniejszyć się maksymalnie o 25% średniej arytmetycznej części dotacji przekazanych od początku roku budżetowego do dnia obowiązywania zaktualizowanej kwoty dotacji. 
Pod koniec roku może się także okazać, że dotacje się nie zmniejszyły, a wydatkować je trzeba, pod rygorem zwrotu do budżetu niewykorzystanych kwot, do końca roku kalendarzowego. Zaistnieje wówczas konieczność ich wykorzystania na wydatki czy zakupy odłożone w czasie. Warto zawczasu przygotować sobie taką listę potencjalnych wydatków, jakich można będzie dokonać. 

Zgłoszenie placówki do dotacji, czyli tak zwany wniosek o dotację 

Wrzesień to także czas na dopełnienie formalności związanych z dotacjami na rok kolejny, gdyż ustawa wiąże prawo do uzyskania dotacji z pewnymi obowiązkami, leżącym po stronie szkół i placówek, to jest:

  • złożeniem wniosku o dotację w terminie do 30 września roku poprzedzającego rok wypłacania (udzielenia) dotacji, 
  • przekazaniem danych do systemu informacji oświatowej (SIO) na dzień 30 września. 

Termin ten jest jednolity i dotyczy wszystkich dotowanych placówek niepublicznych oraz w określonym zakresie także publicznych, w tym także w odniesieniu do dotowania wczesnego wspomagania rozwoju oraz zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. 
Sama procedura składania wniosku o dotację nie jest szczegółowo określona w ustawie. Na podstawie delegacji zawartej w art. 38 ust. 1 organy stanowiące JST udzielających dotacji, ustalają w drodze uchwały tryb udzielania i rozliczania dotacji. Te uchwały określają m.in. wzór wniosku o udzielenie dotacji. Wnioski i miesięczne informacje o liczbie uczniów mogą być także przyjmowane drogą elektroniczną, z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. 
Istotne z punktu widzenia placówek są dane dotyczące planowanej liczby uczniów w następnym roku. Na tym bowiem tle dochodzi najczęściej do sporów pomiędzy organami administracji a placówkami.
Wnioski często konstruowane są w ten sposób, że zawierają odrębne rubryki dla liczby uczniów na okres od stycznia do sierpnia, czyli do końca trwającego (właśnie rozpoczętego) roku szkolnego, w którym wniosek jest składany, oraz od września do grudnia, czyli dotyczącej uczniów w kolejnym roku szkolnym. Zwykle także wzory nakazują informowanie o planowanej liczbie uczniów z niepełnosprawnością, a często dodatkowo każą podawać tę informację w rozbiciu na poszczególne rodzaje niepełnosprawności. 

Ważne!
Należy mieć na uwadze, iż informacje zawarte we wniosku mają charakter prognoz, przewidywań, czyli określają planowaną liczbę uczniów, która może się różnić od rzeczywistej liczby uczniów w kolejnym roku. 

Planowana liczba uczniów

Przepisy ustawy wymagają, aby wniosek zawierał informację o planowanej liczbie uczniów na rok następny, czyli od 1 stycznia. Zgodnie przyjmuje się, że liczby te mają charakter prognoz. W istocie wniosek z podaniem planowanej liczby uczniów służyć ma organom JST do zaplanowania odpowiednich kwot w budżecie na rok następny i jest skorelowany z obowiązkiem informacyjnym w SIO. 
W odniesieniu do danych dotyczących uczniów od stycznia do sierpnia (gdy wniosek przewiduje taki podział) najlepiej podawać liczbę co do zasady zgodną z liczbą dzieci obecnie uczęszczających do placówki. Zawsze jednak dotacja musi być wypłacona na rzeczywistą, faktyczną liczbę dzieci w każdym miesiącu roku. Nie jest prawnie dopuszczalne ograniczanie dotacji do liczby uczniów podanej we wniosku, co niestety wciąż jeszcze się zdarza, szczególnie w zakresie dotacji dla uczniów z niepełnosprawnością. Podanie liczby nie mniejszej niż liczba obecna lub z pewną „nadwyżką” pozwala w praktyce na unikanie tego rodzaju dyskusji z organami gminy czy powiatu, gdyż „zapotrzebowanie” ze strony placówek niepublicznych było mniejsze niż później rzeczywista liczba uczniów. Natomiast w zakresie liczby uczniów od kolejnego nowego roku szkolnego, czyli września roku następnego, trzeba nieco zgadywać, ale mając zawsze na uwadze możliwości przyjęcia danej liczby dzieci, jak ograniczenie liczby miejsc wynikające z warunków sanitarnych i przeciwpożarowych. 

Wnioski obejmujące uczniów z niepełnosprawnością

Wniosek o udzielenie dotacji dla uczniów z niepełnosprawnością zawarty być powinien w informacji do udzielenia dotacji podstawowej, ponieważ nie jest to odrębny rodzaj dotacji. Problemem praktycznym jest podawanie liczby uczniów z niepełnosprawnością. W szczególności dotyczy to takich wzorców wniosków, które wymagają szczegółowego określania rodzaju niepełnosprawności uczniów. Jest to jednak nadal ty...

Artykuł dostępny dla Prenumeratorów.

Kup dostęp

Przypisy