Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

9 maja 2022

NR 94 (Kwiecień 2022)

Zatrudnianie pracowników z Ukrainy i organizacja kształcenia uczniów ukraińskich – działania dyrektora placówki niepublicznej

0 175

Już ok. 2,5 miliona obywateli Ukrainy uciekło przed wojną i przekroczyło granicę Polski. Oczywiście nie wszyscy w Polsce zostaną, znaczna część przemieszcza się na zachód Europy lub jeszcze dalej. Jednak przytłaczająca większość wyraża chęć pozostania w Polsce na czas wojny albo na dłużej, nawet na stałe. Nikt oczywiście nawet nie pokusi się o szacunki, jak wiele to może być osób. Na dziś jest udokumentowane, że w naszym kraju przebywa ok. 700 tys. dzieci i młodzieży z Ukrainy w wieku przedszkolnym i szkolnym. W jaki sposób zająć się taką liczbą dzieci? Czy jest w ogóle możliwe włączenie ich do polskiego systemu oświaty?

Szacuje się, że taka liczba dzieci i młodzieży z Ukrainy to dwa dodatkowe roczniki, które mogą znaleźć się w polskich szkołach i przedszkolach. Już teraz system szkolnictwa jest mało wydolny, a wchłonięcie tylu nowych uczniów jest albo niemożliwe, albo co najmniej na granicy zapaści systemu. Na szczęście nie musimy zakładać, że na stałe w polskich placówkach przybędzie 700 tys. nowych uczniów, ale nawet perspektywa kilku miesięcy jawi się jako czas bardzo trudny. 
Podstawę do wsparcia i wszelkich działań odnoszących się do uchodźców z Ukrainy daje ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Została ona znowelizowana 23 marca przez dwie ustawy. Jedna rozciąga zakres ochrony także na osoby, które granicę Polski przekroczyły nie bezpośrednio z Ukrainy, ale z innych państw, np. Słowacji (uciekając przez terytoria m.in. Słowacji, Węgier czy Mołdawii). Druga dotyczy opiekunów dla dzieci, które przybyły do Polski bez swoich prawnych opiekunów, także dzieci znajdujących się w pieczy zastępczej (popularnie, z domów dziecka). 
Na podstawie delegacji zawartej w tej ustawie Minister Edukacji i Nauki wydał 21 marca 2022 r. rozporządzenie wykonawcze w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy. Istotne jest też, że ustawa wprowadza mechanizm dodatkowego finansowania samorządów poprzez subwencję oświatową, ale nie ma żadnych bezpośrednich zapisów wsparcia dla finansowania przez gminy przedszkoli, które są dotowane z własnych budżetów. 
Jakie zatem konkretne rozwiązania, dotyczące także oświaty, przynoszą nowe przepisy?

Ułatwienia w zatrudnianiu obywateli Ukrainy

Przede wszystkim znacząco ułatwiają zatrudnianie obywateli Ukrainy, którzy przekroczyli granice Polski od 24 lutego i ich pobyt jest w związku z tym uznany za legalny. Pierwotnie dotyczyło to tylko osób, które wjechały bezpośrednio z terytorium Ukrainy, ale wspomniana nowelizacja uchyliła ten wymóg i teraz ustawa dotyczy wszystkich obywateli Ukrainy, którzy przyjechali do Polski po 24 lutego. Te osoby mogą być zatrudniane przez polskich pracodawców bez uzyskiwania pozwolenia na pracę. Zgodnie z art. 38 i art. 39 ustawy obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest lub był uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, udziela się, na jego wniosek, zezwolenia na pobyt czasowy. Obywatel Ukrainy, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę. Pracodawca ma tylko obowiązek powiadomić w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (praca.gov.pl).
Oznacza to, że polscy pracodawcy, w tym jednostki oświaty, mogą legalnie zatrudniać osoby, które wjechały do Polski od 24 lutego. Osoby te mogą zostać zatrudnione także w placówkach oświatowych. Organy prowadzące zarówno publiczne, jak i niepubliczne jednostki oświatowe liczyły, że wobec napływu tak ogromnej liczby dzieci, ale też wykwalifikowanych nauczycieli (w większości nauczycielek, gdyż mężczyźni pozostali w kraju) zostaną wprowadzone znaczne ułatwienia w zatrudnianiu nauczycieli, co w związku z permanentnym ich brakiem na rynku pracy byłoby ogromnym ułatwieniem. Zwłaszcza gdy w szkołach i przedszkolach zacznie przybywać dzieci, które nie mówią przecież po polsku, a kontakt z nimi, nie tylko w sprawach codziennych, ale przede wszystkim pedagogicznych, wymaga, aby znaleźć wspólny język. W tych sytuacjach nauczyciele mówiący po ukraińsku czy rosyjsku byliby nieocenioną pomocą i wsparciem. 
Nie zostały niestety w żaden sposób zmienione przepisy dotyczące zatrudniania nauczycieli, muszą oni nadal posiadać takie same kwalifikacje, jak dotychczas, czyli jak obywatele polscy. Zarówno szkoły i przedszkola publiczne, jak i niepubliczne zobowiązane są do zatrudniania na stanowisku nauczycieli osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. 
Jest jednak pewien wyjątek, mianowicie w roku szkolnym 2021/2022, czyli do końca sierpnia, na stanowisku pomocy nauczyciela, o którym mowa w art. 165 ust. 8 ustawy Prawo oświatowe, może być zatrudniona osoba niemająca obywatelstwa polskiego, jeżeli wykazuje się znajomością języka polskiego w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi, który nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki. Wobec tych osób nie stosuje się wymogu znajomości języka polskiego potwierdzonej dokumentem. Taką pomoc nauczyciela zatrudnia się dla osób niebędących obywatelami polskimi, podlegających obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki. 
Jak widać, wskazany powyżej przepis dotyczy szkoły, ale w przedszkolach także można zatrudniać pomoc nauczyciela, wobec której nie ma określonych wymagań kwalifikacyjnych (po zmianach kilka lat temu), bo nie są to pracownicy pedagogiczni. Pomoc nauczyciela nie jest objęta wymaganiami kwalifikacji zawodowych, określonymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Nowe przepisy umożliwiają za to łatwe zatrudnianie obywateli Ukrainy w charakterze personelu niepedagogicznego, jak kucharki czy woźne. 
Pojawia się jednak szereg pytań, w jaki sposób i czy w ogóle można zatrudniać nauczycieli z Ukrainy, posiadających swoje krajowe kwalifikacje. 
Osoba, która uzyskała kwalifikacje do wykonywania zawodu nauczyciela na Ukrainie i chce w Polsce podjąć pracę w tym zawodzie, musi dokonać uznania zagranicznego dyplomu, aby następnie móc się ubiegać o uzyskanie uprawnień zawodowych, zgodnie z przepisami określającymi kwalifikacje nauczyciela w Polsce. 
Podstawę prawną do uznawania świadectw, dyplomów, stopni i tytułów naukowych uzyskanych na terenie Ukrainy do 20 czerwca 2006 r., na mocy Protokołu między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o tymczasowym uregulowaniu zagadnienia wzajemnego uznawania równoważności dokumentów ukończenia szkół średnich, szkół średnich zawodowych oraz szkół wyższych, a także dokumentów o nadawaniu stopni i tytułów naukowych, stanowi Konwencja o wzajemnym uznawaniu równoważności dokumentów ukończenia szkół średnich, szkół średnich zawodowych i szkół wyższych, a także dokumentów o nadawaniu stopni i tytułów naukowych. 
Data protokołu, to jest 20 czerwca 2006 r., jednocześnie określa taki stan prawny, że dyplomy uzyskane na Ukrainie do 20 czerwca 2006 r. są uznawane za równoważne z ich polskimi odpowiednikami. Potwierdzenie uznania równoważności dyplomu można uzyskać, występując do Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej z prośbą o wydanie imiennego zaświadczenia lub opinii ogólnej o dyplomie. Informacje dostępne są na stronie internetowej pod adresem: nawa.gov.pl. 
Inaczej jest w przypadku, gdy dyplom został uzyskany po tej dacie. Dyplomy uzyskane na Ukrainie po 20 czerwca 2006 r. wymagają bowiem potwierdzenia ich równoważności z polskim odpowiednikiem w drodze nostryfikacji. Stwierdzenie ich równoważności z polskimi odpowiednikami jest możliwe jedynie po przeprowadzeniu nostryfikacji na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie nostryfikacji dyplomów ukończenia studiów za granicą oraz potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie. Nostryfikacji dokonują uprawnione uczelnie. Termin dla uczelni na uznanie dyplomu wynosi 90 dni, jednakże jest to termin maksymalny. Do terminu nie wlicza się dodatkowego czasu np. przedłożenia tłumaczeń dokumentów, egzaminów lub praktyk. Opłata nostryfikacyjna, wynikająca z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wynosi maksymalnie 50% wynagrodzenia profesora (3205 zł). Uczelnia może jednak podjąć decyzję o zwolnieniu z opłat. Informacje o uczelniach uprawnionych do uznawania dyplomów można uzyskać pod adresem: polon.nauka.gov.pl. Po uzyskaniu takiego uznania nauczyciel z Ukrainy uzyskuje kwalifikacje odpowiadające polskim. 
Warto jednak dodać, że przepis art. 15 ustawy Prawo oświatowe umożliwia zatrudnianie w szkole i przedszkolu osoby niebędącej nauczycielem, posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć, po uzyskaniu zgody kuratora oświaty. Jest to zatem dodatkowa możliwość ewentualnego zatrudnienia nauczyciela ukraińskiego, nawet do czasu nostryfikacji dyplomu, ale wymaga to wystąpienia o zgodę do kuratora. 
W przepisach prawa nie sformułowano natomiast odrębnych wymagań kwalifikacyjnych dla nauczycieli, którzy prowadzą zajęcia dodatkowe z języka polskiego dla uczniów przybywaj...

Artykuł dostępny dla Prenumeratorów.

Kup dostęp

Przypisy